---

TRENUJEMY MIĘSIEŃ KRYTYCZNEGO MYŚLENIA

W Fundacji ADDTRUTH wierzymy, że odporność na dezinformację to nie jest sucha wiedza, którą można przyswoić z podręcznika. Krytyczne myślenie to mięsień. Aby był silny i gotowy do obrony przed zagrożeniami, trzeba go regularnie trenować. Naszą misją jest wzmacnianie społeczeństwa obywatelskiego poprzez edukację, która realnie chroni. W dobie powszechnej manipulacji kluczowe jest, by młodzi ludzie potrafili odróżniać fakty od fałszu i podejmować świadome decyzje. Dlatego odrzucamy nudne wykłady na rzecz angażujących symulacji i gier.

Nasza metodologia opiera się na uczeniu przez doświadczenie. Uczestnicy naszych warsztatów na własnej skórze doświadczają subtelnych taktyk wpływu, trenując w bezpiecznym środowisku skuteczne strategie obronne. Co więcej, uczymy, że neuroróżnorodność to supermoc – odmienne sposoby myślenia, takie jak niezwykle logiczne podejście osób w spektrum autyzmu czy nieszablonowość osób z ADHD, stanowią potężne narzędzie i naturalny filtr w rozpoznawaniu manipulacji. Poniżej znajdziesz przykłady naszych autorskich scenariuszy, które pozwalają przekuć teorię w praktyczną siłę obronną.

Projekt jest realizowany w ramach programu „Europejski Korpus Solidarności” (12-14 lat) oraz Erasmus+ (18-26 lat) – informacja odnośnie, który scenariusz został utworzony w ramach konkretnego projektu znajduje się w szczegółach samego scenariusza.

Numer projektu: 2025-3-PL01-ESC30-SOL-000369961 oraz 2025-3-PL01-KA152-YOU-000376448.

---

---

Zostań Twórcą Gier!

Chcesz, aby Twoi uczniowie przestali być tylko biernymi odbiorcami treści, a zaczęli rozumieć, jak działają systemy, które ich otaczają? Ten warsztat odwraca role: uczniowie nie grają w grę edukacyjną, ale sami ją projektują. Tworząc własną symulację opartą na prawdziwym, życiowym problemie, młodzież uczy się rozkładać trudne sytuacje na czynniki pierwsze, przewidywać zachowania innych i budować odporność na manipulację.

Projektowanie gier to doskonała „siłownia poznawcza” – wymaga logiki, empatii i strategicznego myślenia.

Instrukcja przeprowadzenia

Krok 1: Wprowadzenie – Czym jest symulacja?

• Zbuduj kontekst: Wytłumacz uczniom, że gry to nie tylko rozrywka. Symulacja to bezpieczne laboratorium, w którym możemy testować trudne decyzje. Powiedz: „Dziś nie będziecie graczami. Będziecie inżynierami zachowań. Stworzycie grę, która czegoś kogoś nauczy”.
• Wskaż cele: Wyjaśnij, że dobre symulacje pomagają w trzech obszarach:
  • Zrozumienie świata: Jak zarządzać zasobami i jak działają systemy.
  • Zrozumienie innych: Jak dogadać się pod presją i negocjować.
  • Zrozumienie siebie: Jakie emocje nami kierują, gdy musimy podjąć trudną decyzję.
• Przykłady: Opowiedz krótko o klasycznych dylematach, np. jak podzielić ograniczone zapasy jedzenia?; kto steruje, gdy tych zasobów brakuje?

Krok 2: Dwa Fundamenty Gry

• Narysuj na tablicy wagę i wyjaśnij, że każda gra opiera się na dwóch filarach, które muszą ze sobą współpracować:
  1. Narracja, czyli Twoja historia: Opowieść, klimat i motyw przewodni. Nadaje grze sens (np. jesteśmy rozbitkami).
  2. System, czyli zasady gry: Mechaniki, limity, zasoby, warunki zwycięstwa i porażki. To one wywołują emocje i zmuszają do myślenia (np. każdy ma tylko jedną butelkę wody na turę).

Krok 3: Trening Twórczy – Mechanika w Praktyce

• Podziel klasę na 3-osobowe zespoły (w przypadku standardowej wielkości klasy). Daj im szybkie zadanie na rozgrzewkę.
• Zadanie:„Jesteście rybakami na łodzi. Waszym przeciwnikiem jest gigantyczna żaba-potwór. Macie 15 tur, by dotrzeć do brzegu, inaczej przegracie”.
• Zasady do przetestowania:
  • Fala: Gracz wchodzi na fioletowe pole i przesuwa się o 7 pól do przodu.
  • Atak żaby: Co 2 tury żaba strzela językiem – jeśli gracz jest dalej niż 2 pola, traci dostęp do „Fal”.
• Testowanie: Uczniowie rysują szybką planszę na kartce (w tym celu wykorzystaj kartki w kratkę, które symbolizują pola na planszy – możesz również skorzystać z naszych dedykowanych plansz ADDTRUTH dostępnych do pobranie w PDF) i grają. Następnie zamieniają się projektami z inną grupą i dają jej feedback (informację zwrotną): czy gra była za łatwa, za trudna, czy zasady były jasne?

Krok 4: Projektowanie Gry o Prawdziwym Świecie

• Teraz zaczyna się właściwa praca. Uczniowie muszą stworzyć grę, która rozwiązuje prawdziwy problem społeczny.
• Wybór problemu: Poproś, by wybrali trudną sytuację z życia (np. jak radzić sobie z internetowym oszustem, konflikt w grupie znajomych, presja rówieśnicza, bankructwo małej firmy, rozprzestrzenianie się plotki w szkole).
• Matryca Projektowa: Zespoły wypełniają na kartkach plan swojej gry:
  • Cel edukacyjny: Czego gra ma nauczyć? (np. asertywności, weryfikacji informacji).
  • Narracja: W jakim świecie toczy się gra? (Aby gra nie była zbyt stresująca, mogą przenieść problem do świata fantasy lub sci-fi, zachowując ten sam problem psychologiczny).
  • Zasady Systemu: Jakie mechaniki oddadzą życiowe trudności? (np. brak czasu, limitowane środki komunikacji z innymi).
  • Wygrana/Przegrana: Kiedy gracz odnosi sukces, a kiedy ponosi porażkę?

Krok 5: Finałowa Prezentacja

• Każdy zespół ma 3 minuty, by „sprzedać” swoją grę klasie. Uczniowie prezentują zasady i tłumaczą, dlaczego ich symulacja nauczy graczy krytycznego myślenia. Klasa może zagłosować na najciekawszy projekt.

Krok 6: Debriefing

• To najważniejszy moment warsztatu. Zamiast oceniać same gry, przeprowadź z uczniami dyskusję (tzw. debriefing). Zapytaj:
  • (Emocje) Co było najtrudniejsze podczas prób stworzenia sprawiedliwych zasad?
  • (System) Jak zasady, które stworzyliście, zmuszały graczy do określonych zachowań?
  • (Świat rzeczywisty) Jak mechaniki z waszych gier (np. presja czasu, ukryte informacje) działają na nas codziennie w internecie, reklamach czy w grupie rówieśniczej?

Jak ten warsztat Wzmacnia Mięsień Krytycznego Myślenia?

Projektowanie własnych gier to tzw. inżynieria odwrotna rzeczywistości leżąca u podstaw metodologii SiD ADDTRUTH. Kiedy uczeń sam musi stworzyć zasady wywierania wpływu lub ograniczania zasobów w grze, nagle zaczyna widzieć te same mechanizmy w prawdziwym świecie. Dlaczego ten format działa?

1. Zrozumienie, że „zasady tworzą zachowania” – uczniowie projektując grę, zauważają, że zachowanie gracza zależy od narzuconego mu systemu. W życiu uczy to analizy systemowej: zamiast myśleć „ktoś podjął głupią decyzję”, uczeń zadaje pytanie „jaki system (np. algorytm w social mediach, presja czasu w reklamie) wymusił na nim taką decyzję?”.

2. Budowanie odporności na manipulację – uczniowie tworzą w swoich grach warunki wygranej i ograniczenia. Dzięki temu dostrzegają „od kuchni”, jak działają mechanizmy wywierania wpływu, sztucznie kreowane poczucie braku czasu (czyli Tiktok’owe FOMO) czy asymetria informacji. Osoba, która umie zaprojektować takie narzędzia w grze, jest znacznie trudniejsza do zmanipulowania w prawdziwym życiu.

3. Trening rozwiązywania problemów i przewidywania konsekwencji – tworzenie mechanik to ciągłe zadawanie sobie pytania: „Jeśli wprowadzimy taką zasadę, to jak gracze spróbują ją oszukać?”. To doskonałe ćwiczenie myślenia wielotorowego, wybiegania w przyszłość i analizowania skutków własnych działań.

4. Rozwijanie empatii poznawczej – aby stworzyć dobrą grę, projektant musi wejść w buty gracza i zrozumieć, jakie emocje będą mu towarzyszyć w danym momencie (frustracja, ekscytacja, niepewność). To buduje zdolność do przyjmowania perspektywy innych ludzi, co jest fundamentem rozwiązywania konfliktów.

Powyższa metodologia tworzenia scenariuszy symulacyjnych została opracowana w ramach projektu Erasmus+ 2025-3-PL01-KA152-YOU-000376448.

Zobacz, że to działa! Podczas naszej ostatniej wymiany młodzieżowej “Spektrum Perspektyw: Odporność Obywatelska na Starcie” nasi uczestnicy z Polski, Litwy, Chorwacji i Hiszpanii stworzyli aż 4 gry – zapoznaj się z nimi!

---

Zanim uczestnicy stworzyli swoje prototypy, zespół Szkoły Krytycznego Myślenia ADDTRUTH zachęcał ich do integracji przy użyciu następujących gier

– LINK (j. polski) – LINK (j. angielski) –

żeby zagrać wystarczy zwykła talia kart i kości.

---